پانوشت

از نیویورک تا پاستور

يكشنبه, ۲۷ مرداد ۱۳۹۲، ۰۷:۴۸ ب.ظ

 روزهای داغ مرداد 1392 در حالی سپری می شوند که تا چند روز دیگر اهالی سیاست شاهد بررسی صلاحیت وزرای پیشنهادی دولت یازدهم از سوی مجلس شورای اسلامی خواهند بود.گرچه همه وزرای پیشنهادی دولت یازدهم برای گرفتن برگه تاییدیه از مجلس نهم نیاز به یک میزان رای موافق دارند اما نمی توان انکار کرد که برخی از آن ها از اهمیتی بیشتر نسبت به دیگر وزارتخانه ها برخوردارند.تحولات منطقه و جهان و گره خوردن نام ایران با بسیاری از حوادث منطقه و جهان در مقطع کنونی و نیز شخصیت وزیر پیشنهادی دولت باعث شده است که محمد جواد ظریف به یکی از گزینه های پر سروصدای روحانی تبدیل شود .

 دوران قبل از انقلاب

ظریف آخرین فرزند خانواده ای 6 نفره است که به گفته خودش خانواده ای مرفه محسوب می شود .پدر وی از متدینین سنتی بوده است که البته سر سازگاری با دنیای سیاست و نیز انقلابیون نداشته است.او بنا به علاقه پدرش پیش از رفتن به مدرسه به مطالعه دروس دینی و مذهبی می پردازد و پس از چندی با ورود به مدرسه معروف علوی پای به دنیایی جدید و متفاوت از خانواده دور از سیاست می نهد.آن روزها دو طیف انجمن حجتیه و انقلابیون در مدرسه علوی فعالیت داشته اند که ظریف به مجالس هر دو رفت و آمد داشته است و دلیل این شرکت در جلسات را هم آشنایی با تفکرات آنها می داند.

بانیان حسینیه ارشاد از جمله افراد دیگری بودند که ظریف با آنها نیز رابطه داشته است.

ظریف در 17 سالگی و از بیم دستگیری توسط حکومت وقت به آمریکا سفر می کند و پس از حدود 5 ماه اولین جرقه های فعالیتش در انجمن اسلامی آمریکا و کانادا با ملاقات افرادی چون حسین شیخ الاسلام،جواد لاریجانی و محمد هاشمی زده می شود و در حوزه برکلی که متشکل از مخالفان دولت موقت بوده است به فعالیت می پردازد.او در قسمتی از خاطرات خود از کم لطفی ابراهیم یزدی به حوزه برکلی در زمانی که وزیر خارجه ایران بوده است نیز گلایه می کند.به تدریج و درکنار حضور در کنسولگری ایران در انجمن اسلامی نیز پیشرفت می کند تا جایی که بین سالهای 1981 تا 1985 دو سال رئیس شورای انجمن و یک سال دبیر تشکیلات می شود.


از پاکسازی تا کارآموزی

با پیروزی انقلاب ساختار وزارت خارجه نیز دستخوش تحول می شد.بسیاری از دیپلمات های زمان شاه یا تصفیه می شوند و یا خود از وزارت خارجه بیرون می آیند.از ظرف دیگر دیپلمات های جمهوری اسلامی با مشکل بزرگی به نام بی تجربگی رو به رو هستند و این بی تجربگی باعث می شود تا به گفته ظریف مجبور شوند تجربیات و دانش های مورد نیاز را از طریق آزمون و خطا به دست آورند.او می گوید:

((در آن زمان اصرار داشتیم که حتی اگر کسی یک کلمه نیز راجع به جمهوری اسلامی ایران صحبت کند ما پاسخ آن را بدهیم. در آن مقطع ما تنها کسانی بودیم که با مقررات سازمان ملل آشنایی داشتند ما بودیم.این مقررات در واقع روش کار است اما این کار به عقلانیت نیاز دارد...ما به دست خودمان بحث کمیته را به سمت ایران سوق می دادیم در حالی که به اشتباه فکر می کردیم این کار برای دفاع از جمهوریاسلامی لازم است.این از تجربیاتی به شمار می رود که ما به قیمت زیادی یادگرفتیم اما دوستان جدید نمی خواهند باور کنند که اگر روشمان را عوض کردیم از سر بی اعتقادی و بی غیرتی نبود))


پایان جنگ و ماموریت تاریخی ظریف

قطعنامه 598و مذاکرات پیرامون آن را می توان یکی از مهم ترین اقدامات ظریف دانست.مذاکراتی که به متجاوز معرفی شدن عراق می انجامد.

عراق در آن مقطع تلاش می کند تا آتش بس را تا زمان پذیرفته شدن خواسته هایش به تعویق بیندازد اما سرانجام مجبور می شود پای میز مذاکره با ایران بیاید.خاویر پرز دکوئیار دبیر کل وقت سازمان ملل مسئول برگزاری این مذاکرات بوده است زیرا که او مرجع اعلام متجاوز جنگ هشت ساله ایران و عراق بوده است.

هیات مذاکره کننده ایرانی به ریاست علی اکبر ولایتی متشکل از افرادی چون دکتر روحانی،محمد جواد ظریف،سیروس ناصری بوده است که در این میان ظریف و ناصری به عنوان مشاوران ولایتی در مذاکرات شرکت می کرده اند

ظریف اقدامات خود در پیروزی ایران در مذاکرات را اقداماتی سازنده می خواند و معتقد است یکی از بزرگترین افتخاراتش به سرانجام رساندن این کار است.او و تیم همراهش برای به سرانجام رساندن مذاکرات در مذاکره مربوط به آزادی اسرای آمریکایی نیز حضور داشتند، در این مذاکره اسرای آمریکایی که در اختیار آلمان بود سرانجام با وساطت ایران از طریق سازمان ملل با تعدای از اسرای لبنانی در بند اسرائیل تبادل می شوند، به اعتقاد برخی این اقدام دیپلماتیک آن روز ایران اهرمی برای به پیروزی رساندن ایران در مذاکرات پایان جنگ نیز محسوب می شده است.

نکته قابل توجه در مذاکرات پیرامون جنگ هشت ساله گزارش ایران در باره دلایل متجاوز بودن عراق است که به گفته ظریف بخش قابل توجهی از این گزارش برمبنای تز دکترای وی که درباره تجاوز و دفاع بوده نگاشته شده است.

ظریف و قطعنامه 598

اندکی پس از خاتمه جنگ ظریف به عنوان سرپرست نمایندگی نیویورک منصوب می شود اما پس از اولین بازگشت به ایران خبردار می شود که حکم لغو شده است و مهندس موسوی نخست وزیر وقت از وزارت اطلاعات خواسته است تا سوابق ظریف را بررس کرده و به دولت اطلاع دهد.ماجرا از این قرار بوده است که در حاشیه اجلاس شورای امنیت و در آستانه صدور قطعنامه این شورا به واسطه اخلال در روند صلح(که آمریکا میدان داری می کرده)ظریف با هماهنگی بیت امام بیانیه ای را منتشر می کند که تلویحا به پذیرش قظعنامه توسط ایران در آن اشاره شده بوده است.او در این باره می گوید: ((تا ساعت ها بعد از نیمه شب فکر می کردم و به دیکشنری مراجعه می کردم تا لغتی را بیابم که هم معنی پذیرش باشد اما معنی حقوقی پذیرش قطعنامه 598 را نیز نداشته باشد.در آن زمان آقای لاریجانی و آقای محلاتی به برزیل رفته بودند بنابراین بنده این نامه را فرستادم.در تهارن یکی از دوستان با دفتر حضرت امام موضوع را پیگیری می کردند.))

هیات های نمایندگی کشورهای دیگر از جمله آمریکا نیز که از این اقدام غیرمنتشره شوکه شده بودند این بیانیه را نه موضع ایران بلکه فقط موضع هیات نمایندگی ظریف دانشته اند علاوه بر این یکی از افراد دولت نیز در یک سخنرانی ضمن محکوم کردن این بیانیه ظریف را فردی آمریکایی می خواند.چندی بعد و به هنگام انتصاب ظریف به نمایندگی نیویورک همان فرد مجددا در هیات دولت این موضوع را مطرح می کند و باعث لغو ماموریت ظریف می شود!ظریف در این باره می گوید: ((ظاهرا وزارت اطلاعات با رفتن من مخالفتی نکرده بود اما موضوع با درخواست بنده و موافقت آقای دکتر ولایتی منتفی شد))مدت کوتاهی پس از این وی با سمت معاون کمال خرازی به نیویورک اعزام می شود و پس از چندی به ریاست کمیته ششم مجمع عمومی سازمان ملل یا همان کمیته حقوقی می رسد.

بحران پس از بحران

ظریف پس از بازگشت به ایران برصندلی معاونت بین الملل می نشیند و جانشین منوچهر متکی می شود.چندین حادثه در اواخر دولت هاشمی رفسنجانی و اوایل دولت خاتمی باعث می شود تا ایران دوباره با چالش هایی بزرگ رو به رو شود:میکونوس،بوسنی و هرزگوین،فراخوانده شدن سفرای اروپایی،انفجار در عربستادن از جمله این حوادث است.

پس از انفجار مرکز یهودیان در آرژانتین این کشور که آن زمان عضو شورای امنیت نیز بوده است تلاش می کند تا پرونده ایران به شورای امنیت برود از سوی دیگر انفجار در الخبر عربستان نیز به شیعیان نسبت داده شد و در مجموع به گفته ظریف فضای تندی علیه کشور جریان داشت.او نقش خود را در این قضایا مانع شدن از تبدیل این قضایا به تهدید نظامی و بین المللی علیه ایران ذیل سیاست تنش زدایی می داند.


اولویت سیاست خارجی پس از جنگ

ظریف اولویت ایران پس از جنگ را اصلاح نگاه دنیا به ایران می داند. این سیاست که توسط دولت هاشمی دنبال می شد مخافان سرسختی داشت که آن روزها در طیف چپ وجود داشتند. این مخالفت ها باعث شد تا ظریف آمریکایی خوانده شود. بعدهاو با روی کار آمدن دولت خاتمی نیز با این که چپ ها گرایش معتدل تری در سیاست خارجی پیدا کردند به مخالفت با او پرداختند. او از روزنامه سلام در زمان هاشمی نیز خاطرات تلخی به یاد دارد و می گوید: ((در زمان آقای هاشمی اسم روزنامه سلام که می آمد تنمان می لرزید یادم است در یک مورد این روزنامه در نامه ای به وزیر خارجه نوشته بود که ظریف در جایی این صحبت را درباره آمریکا کرده و وزارت خارجه باید موضع خود را مشخص کند در غیر این صورت ما فردا افشاگری می کنیم))

او خواسته چپ ها را مبارزه با آمریکا می دانست و البته بیش تر تند روی ها از جمله کشتار مکه و تسخیر سفارت آمریکا و ممانعت از روابط با مصر را بر گردن جناج چپ می گذارد. او دلیل این تند رویها را کم سوادی آنها می داند و می گوید : ((شما می توانید ضد امپریالیسم باشید اما معقول نیز باشید بنده هیچ گاه طرفدار امپریالیسم نبودم و تند روی هم نکردم در واقع مبارزه با امپریالیسم روش خاصی دارد... مقابله کردن با نظام سلطه نیاز به عقلانیت ،منطق و شناخت دارد نه روحیه جنگ طلبی.))

اجلاس سران کشورهای اسلامی

اجلاس سران کشورهای اسلامی دو ماه پس از روی کارآمدن سید محمد خاتمی در سال76 برگزار شد.این اجلاس توسط دولت هاشمی رفسنجانی به دست آمد و البته آن گونه که ظریف روایت می کند از سوی کشورهایی چون مصر و عربستان و نیز پاکستان تلاش شد تا میزبانی از ایران گرفته شود .گلایه های ظریف که مسئول سیاسی اجلاس بود از دولت اصلاحات شنیدنی است او در خاطرات خود بیان می کند که گرچه همراه با صادق خرازی تلاش های بسیاری برای انجام این کنفرانس کرده اند دولت اصلاحات هیچ تقدیری از آنها به عمل نمی آورد و پیشنهاد اعطای نشان لیاقت به آنها نیز در هیات دولت با مخالفت اکثریت وزرا روبه رو می شود.

تنش زدایی و مخالفت ها با آن 

ظریف سیاست خارجی خاتمی را ادامه راه هاشمی می داند والبته خود نیز به سیاست تنش زدایی معتقد است.از نظر وی قدرت های استعماری دنیا برای اعمال سیاستهایشان نیاز به دشمن دارند.یک روز این دشمن کمونیسم است و روز دیگرکشور دیگر.او اسرائیل را نیز دارای همین سیاست می داند و معتقد است اسرائیل برای حفظ هم بستگی داخلی اش نیاز دارد تا برای خودش دشمنی بتراشد و به مردمش معرفی کند. ظریف معتقد است که به خاطر همین نکته است که دولت های سازندگی و اصلاحات با بحث تنش زدایی تلاش کردندتا این استراتژی را خنثی کنند و در واقع ایده گفت و گوی تمدن ها در مقابل جمگ تمدن های غرب قرار گرفت و به عنوان پادزهر آن عمل کرد.

او معتقد است برنامه گفت و گوی تمدن ها با کارشکنی آمریکا ناقص شد زیرا در صورت فراگیر شدن این حرف آمریکا دیگر نمی توانست زیاده خواهی های خود را اعمال کند.


پرونده هسته ای

ظریف سیاستهای دولت نهم و دهم را باعث این امر می داند که آمریکا دیگر احتیاجی ندارد ایران را مهار کند زیرا که باتبلیغاتی که صورت گرفته است به جهانیان القا می شود که دنیا نیاز به یک آقابالاسر(آمریکا)دارد تا بتواند با یک قدرت هسته ای جدید مقابله کند.او سیاستهای دولت خاتمی در موضوع هسته ای را موفق می داند و بیان می کند که حتی رایس وزیر خارجه آمریکا نیز در سال 83 در مصاحبه ای به این موضوع اعتراف کرده و گفته بود:ایرانی ها توانستند کاری کنند که در دنیا ما را مقصر هسته ای بشناسند.


رابطه با آمریکا

ظریف تعامل مستقیم با آمریکا را باعث ضرر کم تر ایران می داند و البته می گوید که این تعامل حلال مشکلات ما نیست بلکه کاری بسیار دشوار و نیازمند تمهیدات وسیع داخلی و جهانی است. از دیدگاه وی تعامل به معنای رابطه دوستانه هم نیست و هیچ گاه رابطه ما با آمریکا دوستانه نخواهد بود.

پارادایمی جدید پیشنهادی است که ظریف برای رابطه ایران و آمریکا ارائه می کند.او معتقد است چون دو کشور سیاست مدون و مشخصی برای بهبود روابط خود نداشته اند فلذا اقدامات مثبت دو طرف نیز نتوانسته مشکلی را حل کند از این رو درغیاب سیاست مدون اقدامات صورت گرفته از سوی ایران یا آمریکا از طرف مقابل یا به درستی تعبیر نشده است و یا نشانه ضعف تلقی شته است..قرار دادن محور ایران در محور شرارت علی رغم همکاری در مساله افغانستان از شاهد مثال های این فرضیه است.ظریف البته معتقد است هیچ کشوری از خوب شدن رابطه ایران و آمریکا سود نخواهد برد.از سوی دیگر او افق روشنی را پیش روی روابط ایران و آمریکا متصور نیست و معتقد است میزانی از تنش در روابط آمریکا و ایران وجود خواهد داشت و وظیفه ما مدیریت این تنش است.

مذاکره با طعم سماق

این تیتری بود که دوم آذرماه 1385یکی از روزنامه ها برای مذاکرات جیمز بیکر وزیر خارجه اسبق آمریکا و ظریف انتخاب کرده بود.این روزنامه نوشته بود اگرچه جمهوریخواهان و در راس آنها دولت جورج بوش، از مخالفان سرسخت این دیدار بودند اما مسائلی از جمله به‌بن‌بست‌رسیدن مساله فلسطین، بالارفتن تعداد تلفات نیروهای آمریکایی در عراق و پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات کنگره و سنا، دست به دست هم داد تا حصارهای مخالفت در برابر این دیدار، شکسته شود. و سرانجام جیمز بیکر - رئیس کمیسیون مستقل تحقیق درباره عراق - به منزل محمدجواد ظریف - نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد - رفت تا پس از خوردن کباب ایرانی با طعم سماق در اقامتگاه او در نیویورک، برای پایان‌دادن به بحران عراق، با وی مذاکره کند.

بیکر درست 30سال و 4ماه و 20روز از «ظریف» بزرگ‌تر است، اما این اختلاف سن و تجربه بالای او در مسائل سیاسی، تاثیری در روند گفت‌وگوهایش با نماینده ایران نداشت چرا که ظریف هم کوله‌باری از تجربه در سیاست و روابط بین‌المللی را با خود به همراه دارد.

ظریف نیز ضمن بازگو کردن این روایت می گوید پس از یک گفت و گوی جدی این روند متوقف شد زیرا که مسئولین صلاح ندیدند این مذاکرات ادامه پیدا کند.

چاران و سی.تی.بی.تی

نام ظریف اما با چند ماجرا مهم دیگر نیز گره خورده است.سال 1390 بود که یکی از رسانه ها با انتشار یادداشتی عملکرد ظریف را زیر سوال برده و پیوستن به CBTB را اقدامی اشتباه از سوی ظریف دانسته بود.در همان ایام نیز روزنامه کیهان مدعی شده بود که ظریف و گروهی از دوستانش مرکز جاسوسی در منطقه چاران راه انداخته اند. کیهان روز بعد بیان داشت که در مطلب روز قبل خود اشتباه کرده است و ظریف نیز ضمن اشاره به این نکته که تا اسرائیل این تعهد را اجرا نکند ما هم ملزم به اجرای آن نیستیم گفته بود که این ایستگاهها در دهها نقطه از کشورهای مختلف نصب شده است و فقط تعلق به ایران ندارد.

ظریف تا سال 1386 نماینده ایران در سازمان ملل بود. او البته خود را سفیری تحمیلی برای آقای احمدی نژاد می دانسته و شاید به همین خاطر بوده است که خبر اقداماتی چون نامه احمدی نژاد به بوش را از زبان یک خبرنگار می شنود!

دیپلمات 54 ساله جمهوری اسلامی اکنون و در یکی از حساس ترین و مهم ترین شرایط سیاست خارجی پس از انقلاب آماده می شود تا از مجلس شورای اسلامی رای اعتماد بگیرد. ظریف در صورت گرفتن رای اعتماد نیز با مشکلات متعددی روبه روست پیشینه او اما امیدوار کننده است. او در  ابتدای دولت نهم نیز دست از کار نکشیده بود و دانشگاه به دانشگاه در آمریکا برای ایران سخنرانی می کرد.

منتشر شده در دیدبان


منابع

آقای سفیر.نشر نی

http://hamshahrionline.ir/details/9036

رجا نیوز کد خبر: 104365

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی